Ομιλία στο Olympia Forum: Στρατηγική για την κοινωνική ένταξη και τη μείωση της φτώχειας
Στη σύγχρονη εποχή είναι πιο επιτακτική από ποτέ η ανάγκη να οικοδομηθούν περιοχές συμπερίληψης, με αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις. Περιοχές όπου οι πολίτες μπορούν να ζουν και να εξελίσσονται, όχι απλώς να επιβιώνουν.
Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι όλο και πιο ανησυχητική. Η χώρα μας είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα μετά τη Βουλγαρία στην ΕΕ, και η πιο φτωχή στην Ευρωζώνη. Το 2023, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού πάνω από 2.5 εκατομμύρια Έλληνες. Μάλιστα, το ποσοστό των νέων ηλικίας 18-24 που ζουν σε συνθήκες υλικής και κοινωνικής στέρησης είναι διπλάσιο σε σύγκριση με το ευρωπαϊκό.
Όμως δεν ισχύει το ίδιο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αντίθετα, παρά τις πολυεπίπεδες ιδεολογικές συγκρούσεις, η καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού συγκαταλέγεται στους ειδικούς στόχους κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ.
Τον Νοέμβριο του 2017 και τα τρία κύρια θεσμικά όργανα της ΕΕ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωκοινοβούλιο, Συμβούλιο) εξέφρασαν την προσήλωσή τους στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) σε μια κοινή διακήρυξη. Ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων ορίζει την κοινωνική προστασία και ένταξη ως έναν από τους τρεις βασικούς τομείς και έχει αξιοποιηθεί για τη δρομολόγηση μιας σειράς από νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση.
Θα ήθελα λοιπόν να αναφερθώ επιγραμματικά σε μια σειρά από ευρωπαϊκά «εργαλεία» που μπορούν στα κατάλληλα χέρια να βοηθήσουν το έργο κυβερνήσεων πρόθυμων να δράσουν υπέρ της κοινωνικής ισότητας, συνοχής, συμπερίληψης. Νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες για τις οποίες εργαστήκαμε σκληρά στην προηγούμενη θητεία, ώστε να εξασφαλίσουμε το ευνοϊκότερο δυνατόν αποτέλεσμα για όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όσον αφορά την εργασία, θα ήθελα πρώτα και κύρια να μιλήσω για την Ευρωπαϊκή Οδηγία για Επαρκείς Κατώτατους Μισθούς στην ΕΕ, που επιδιώκει να καταπολεμήσει την εργασιακή φτώχεια.
Πρόκειται για ένα νομοθετικό εργαλείο, για τη διαμόρφωση του οποίου κληθήκαμε να αντιπαρατεθούμε σκληρά σε επίπεδο τεκμηρίωσης όχι μόνο με τους «φυσικούς» ιδεολογικούς αντιπάλους μας, που οραματίζονται μισθούς βασισμένους στην παραγωγικότητα και τις διαθέσεις της ελεύθερης αγοράς, αλλά και με ιδεολογικούς «συντρόφους» μας από τις σκανδιναβικές χώρες.
Η οδηγία αυτή καλεί τα κράτη μέλη να διαμορφώσουν έναν μηχανισμό υπολογισμού του κατώτατου μισθού που θα λαμβάνει υπόψιν το βιοτικό επίπεδο και τις ανάγκες των πολιτών, και θα βασίζεται στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, που θα πρέπει να καλύπτουν πάνω από το 80% των εργαζομένων.
Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μεγάλη βελτίωση για τη χώρα μας, που το ποσοστό κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις είναι κάτω του 30%.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν εως τις 15 Νοεμβρίου 2024 να ενσωματώσουν την οδηγία στο εθνικό δίκαιο. Και από τις πρόσφατες δηλώσεις της Υπουργού Εργασίας, φαίνεται πως η κυβέρνηση οδεύει συνειδητά προς την αντίθετη κατεύθυνση…
Ένα ακόμη χρήσιμο εργαλείο είναι η Σύσταση του Συμβουλίου για Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα που θα διασφαλίζει την ενεργή συμπερίληψη, που εισηγήθηκε το Ευρωκοινοβούλιο με ψήφισμα το 2023. Το ψήφισμα ζητά πιο προσιτά και αποτελεσματικά συστήματα ελάχιστου εισοδήματος, με κριτήρια όπως το να είναι πάνω από το όριο της φτώχειας και να διασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο, καθώς και διασφαλίσεις για ενσωμάτωση στην αγορά εργασίας των ατόμων που αυτή τη στιγμή βρίσκονται αποκλεισμένα από αυτή.
Παράλληλα, το Ευρωκοινοβούλιο έχει πάρει μια σειρά από πρωτοβουλίες για την εξάλειψη της αστεγίας και την καθολική πρόσβαση σε προσιτή και αξιοπρεπή στέγη, χωρίς αποκλεισμούς. Διατυπώσαμε σε σχετική έκθεση εγκαίρως το αίτημα για περισσότερες επενδύσεις σε κοινωνική , δημόσια, ενεργειακά αποδοτική, κατάλληλη και οικονομικά προσιτή στέγαση, πεδίο στο οποίο η χώρα μας όχι απλώς υπολείπεται αλλά βρίσκεται στο μηδέν. Σε ό,τι αφορά την αστεγία, εγκρίναμε ψήφισμα στο οποίο υποστηρίζουμε την αποποινικοποίηση της αστεγίας και την ολιστική αντιμετώπισή της, ώστε να μην υπάρχουν άνθρωποι αποκλεισμένοι και αόρατοι.
Φυσικά, δε θα πρέπει να παραλείψουμε την ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, που στοχεύει στην ενεργό ένταξη των Ανάπηρων Ατόμων στην κοινωνία και την αγορά εργασίας, με ίσες ευκαιρίες και ίσα δικαιώματα.
Για να συνοψίσω. Είναι σαφές πως η εμμονή σε ένα μοντέλο που βασίζεται στην ευημερία της αγοράς και δε λαμβάνει υπόψιν τις κοινωνικές ανάγκες, οδηγεί σε ραγδαία διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και της φτώχειας. Είναι λοιπόν αναγκαία η χάραξη προοδευτικής πολιτικής με επίκεντρο τον άνθρωπο, και η χρηστή αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων οικονομικών και νομοθετικών εργαλείων που διαθέτει η Ένωση με στόχο την επίτευξη ουσιαστικής κοινωνικής ισότητας κι ευημερίας.
Στη σύγχρονη εποχή είναι πιο επιτακτική από ποτέ η ανάγκη να οικοδομηθούν περιοχές συμπερίληψης, με αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης χωρίς αποκλεισμούς και διακρίσεις. Περιοχές όπου οι πολίτες μπορούν να ζουν και να εξελίσσονται, όχι απλώς να επιβιώνουν.
Στην Ελλάδα η κατάσταση είναι όλο και πιο ανησυχητική. Η χώρα μας είναι η δεύτερη φτωχότερη χώρα μετά τη Βουλγαρία στην ΕΕ, και η πιο φτωχή στην Ευρωζώνη. Το 2023, σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, βρίσκονταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού πάνω από 2.5 εκατομμύρια Έλληνες. Μάλιστα, το ποσοστό των νέων ηλικίας 18-24 που ζουν σε συνθήκες υλικής και κοινωνικής στέρησης είναι διπλάσιο σε σύγκριση με το ευρωπαϊκό.
Όμως δεν ισχύει το ίδιο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αντίθετα, παρά τις πολυεπίπεδες ιδεολογικές συγκρούσεις, η καταπολέμηση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού συγκαταλέγεται στους ειδικούς στόχους κοινωνικής πολιτικής της ΕΕ.
Τον Νοέμβριο του 2017 και τα τρία κύρια θεσμικά όργανα της ΕΕ (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, Ευρωκοινοβούλιο, Συμβούλιο) εξέφρασαν την προσήλωσή τους στον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ) σε μια κοινή διακήρυξη. Ο Ευρωπαϊκός Πυλώνας Κοινωνικών Δικαιωμάτων ορίζει την κοινωνική προστασία και ένταξη ως έναν από τους τρεις βασικούς τομείς και έχει αξιοποιηθεί για τη δρομολόγηση μιας σειράς από νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες προς αυτή την κατεύθυνση.
Θα ήθελα λοιπόν να αναφερθώ επιγραμματικά σε μια σειρά από ευρωπαϊκά «εργαλεία» που μπορούν στα κατάλληλα χέρια να βοηθήσουν το έργο κυβερνήσεων πρόθυμων να δράσουν υπέρ της κοινωνικής ισότητας, συνοχής, συμπερίληψης. Νομοθετικές και πολιτικές πρωτοβουλίες για τις οποίες εργαστήκαμε σκληρά στην προηγούμενη θητεία, ώστε να εξασφαλίσουμε το ευνοϊκότερο δυνατόν αποτέλεσμα για όλους τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όσον αφορά την εργασία, θα ήθελα πρώτα και κύρια να μιλήσω για την Ευρωπαϊκή Οδηγία για Επαρκείς Κατώτατους Μισθούς στην ΕΕ, που επιδιώκει να καταπολεμήσει την εργασιακή φτώχεια.
Πρόκειται για ένα νομοθετικό εργαλείο, για τη διαμόρφωση του οποίου κληθήκαμε να αντιπαρατεθούμε σκληρά σε επίπεδο τεκμηρίωσης όχι μόνο με τους «φυσικούς» ιδεολογικούς αντιπάλους μας, που οραματίζονται μισθούς βασισμένους στην παραγωγικότητα και τις διαθέσεις της ελεύθερης αγοράς, αλλά και με ιδεολογικούς «συντρόφους» μας από τις σκανδιναβικές χώρες.
Η οδηγία αυτή καλεί τα κράτη μέλη να διαμορφώσουν έναν μηχανισμό υπολογισμού του κατώτατου μισθού που θα λαμβάνει υπόψιν το βιοτικό επίπεδο και τις ανάγκες των πολιτών, και θα βασίζεται στις συλλογικές διαπραγματεύσεις, που θα πρέπει να καλύπτουν πάνω από το 80% των εργαζομένων.
Κάτι τέτοιο θα αποτελούσε μεγάλη βελτίωση για τη χώρα μας, που το ποσοστό κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις είναι κάτω του 30%.
Τα κράτη μέλη της ΕΕ έχουν εως τις 15 Νοεμβρίου 2024 να ενσωματώσουν την οδηγία στο εθνικό δίκαιο. Και από τις πρόσφατες δηλώσεις της Υπουργού Εργασίας, φαίνεται πως η κυβέρνηση οδεύει συνειδητά προς την αντίθετη κατεύθυνση…
Ένα ακόμη χρήσιμο εργαλείο είναι η Σύσταση του Συμβουλίου για Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα που θα διασφαλίζει την ενεργή συμπερίληψη, που εισηγήθηκε το Ευρωκοινοβούλιο με ψήφισμα το 2023. Το ψήφισμα ζητά πιο προσιτά και αποτελεσματικά συστήματα ελάχιστου εισοδήματος, με κριτήρια όπως το να είναι πάνω από το όριο της φτώχειας και να διασφαλίζουν ένα αξιοπρεπές βιοτικό επίπεδο, καθώς και διασφαλίσεις για ενσωμάτωση στην αγορά εργασίας των ατόμων που αυτή τη στιγμή βρίσκονται αποκλεισμένα από αυτή.
Παράλληλα, το Ευρωκοινοβούλιο έχει πάρει μια σειρά από πρωτοβουλίες για την εξάλειψη της αστεγίας και την καθολική πρόσβαση σε προσιτή και αξιοπρεπή στέγη, χωρίς αποκλεισμούς. Διατυπώσαμε σε σχετική έκθεση εγκαίρως το αίτημα για περισσότερες επενδύσεις σε κοινωνική , δημόσια, ενεργειακά αποδοτική, κατάλληλη και οικονομικά προσιτή στέγαση, πεδίο στο οποίο η χώρα μας όχι απλώς υπολείπεται αλλά βρίσκεται στο μηδέν. Σε ό,τι αφορά την αστεγία, εγκρίναμε ψήφισμα στο οποίο υποστηρίζουμε την αποποινικοποίηση της αστεγίας και την ολιστική αντιμετώπισή της, ώστε να μην υπάρχουν άνθρωποι αποκλεισμένοι και αόρατοι.
Φυσικά, δε θα πρέπει να παραλείψουμε την ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δικαιώματα των ατόμων με αναπηρία, που στοχεύει στην ενεργό ένταξη των Ανάπηρων Ατόμων στην κοινωνία και την αγορά εργασίας, με ίσες ευκαιρίες και ίσα δικαιώματα.
Για να συνοψίσω. Είναι σαφές πως η εμμονή σε ένα μοντέλο που βασίζεται στην ευημερία της αγοράς και δε λαμβάνει υπόψιν τις κοινωνικές ανάγκες, οδηγεί σε ραγδαία διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων και της φτώχειας. Είναι λοιπόν αναγκαία η χάραξη προοδευτικής πολιτικής με επίκεντρο τον άνθρωπο, και η χρηστή αξιοποίηση όλων των διαθέσιμων οικονομικών και νομοθετικών εργαλείων που διαθέτει η Ένωση με στόχο την επίτευξη ουσιαστικής κοινωνικής ισότητας κι ευημερίας.
