Την οπισθοδρόμηση στα θέματα κράτους δικαίου στην Ελλάδα και τα εξαιρετικά σοβαρά προβλήματα που υπάρχουν στις ελληνικές φυλακές διαπίστωσαν ιδίοις όμμασι οι ευρωβουλευτές της Αριστεράς στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (The Left in the European Parliament) κατά την αυτοψία που πραγματοποίησαν στην Αθήνα.
Η Estrella Galán (Sumar), συντονίστρια της Left στην Επιτροπή LIBE, ο Pernando Barrena (EH Bildu) και ο αντιπρόεδρος της Left, Κώστας Αρβανίτης (ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ) επισκέφθηκαν το Κατάστημα Κράτησης Νέων του Αυλώνα και τις Φυλακές Κορυδαλλού και συνομίλησαν με δεκάδες ειδικούς και μέλη ΜΚΟ, που έχουν άριστη εικόνα του σωφρονιστικού συστήματος και του νομικού πλαισίου στην Ελλάδα.
Οι συνθήκες που αντιμετώπισαν προκάλεσαν αλγεινή εντύπωση για κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κοινό συμπέρασμα είναι ότι η διόγκωση του προβλήματος είναι αποτέλεσμα πλήρως ανορθολογικών επιλογών της κυβέρνησης. Ο ποινικός λαϊκισμός, ο αυταρχισμός και η “έξαλλη” ατεκμηρίωτη υπερποινικοποίση έχουν οδηγήσει σε πλήρες αδιέξοδο την αποτελεσματικότητα της αντεγκληματικής πολιτικής στην Ελλάδα. Η πλήρης έκτιση ποινών για πλημελλήματα, η αυστηροποίηση των ποινών για τους ανηλίκους, και το έλλειμμα εναλλακτικών επιλογών είναι τεκμήρια ευθυγράμμισης με την πιο αναχρονιστική και αντιεπιστημονική ρητορική.
Κυριότερη συνέπεια του κυβερνητικού ψευδοαφηγήματος “νόμος και τάξη” είναι ο υπερπληθυσμός, ένα διαχρονικό ζήτημα για το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα, το οποίο ωστόσο έχει φτάσει σε επίπεδα ρεκόρ το 2026, ξεπερνώντας το 125%, με την κατάσταση σε ορισμένα καταστήματα να είναι αφόρητη. Στις φυλακές Αυλώνα κρατούνται περισσότεροι από 400 άνθρωποι σε χώρους που επαρκούν για 217, με αποτέλεσμα τον ασφυκτικό συνωστισμό στα κελιά, όπου κρατούμενοι κοιμούνται στο πάτωμα ή αναγκάζονται να μοιράζονται το ίδιο κρεβάτι δύο ή και τρία άτομα. Τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν διασφαλίζονται, σε κελιά-σπιρτόκουτα. Όταν κλειδώνει η πόρτα, κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεα των κρατουμένων, όπως έδειξε και το περιστατικό με 2 νεκρούς στη Νιγρίτα Σερρών. Στο κατάστημα του Κορυδαλλού, από το 2024 έως σήμερα καταγράφεται αύξηση κατά 18,3% με 1.953 κρατούμενους για 1.222 θέσεις, 75 διαφορετικών εθνικοτήτων, με ό,τι αρνητικό μπορεί αυτό να συνεπάγεται.
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η εκτόξευση του αριθμού των ανηλίκων κρατουμένων ηλικίας 15-18 ετών, οι οποίοι μέσα σε μόλις δύο χρόνια αυξήθηκαν από 30 σε 101, ενώ υπάρχει και κτίριο δομής στην περιφέρεια όπου 38 ανήλικοι διαμένουν μαζί με ενήλικες. Ταυτόχρονα, 24 ασυνόδευτοι ανήλικοι βρίσκονται στη φυλακή για 10-25 χρόνια, καθώς δεν γίνεται δεκτό το πιστοποιητικό γέννησής τους.
Οι υποδομές είναι ανεπαρκείς και οι συνθήκες κράτησης στα όρια της κατάρρευσης. Πολλές από τις φυλακές στην Ελλάδα είναι τόσο παλιές, που θα έπρεπε να κλείσουν, καθώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στις ανάγκες ούτε να επισκευαστούν. Οι καταγγελίες για κακή διατροφή και απαράδεκτες συνθήκες υγιεινής συνθέτουν μια εικόνα εξευτελισμού του κύρους της χώρας. Κρατούμενοι φτιάχνουν αυτοσχέδιες κατασκευές για να προστατεύουν τα κεφάλια τους από τις κατσαρίδες, όταν κοιμούνται.
Σοβαρές είναι οι ελλείψεις στο επιστημονικό και ιατρικό προσωπικό, το οποίο αντιμετωπίζει αντίξοες συνθήκες εργασίας, με τους σωφρονιστικούς υπαλλήλους σε πολλές περιπτώσεις να αναλαμβάνουν τον ρόλο νοσηλευτή. Είναι χαρακτηριστικό ότι σε όλη την επικράτεια υπάρχει μόνο μία ψυχιατρική κλινική, στον Κορυδαλλό, στην οποία νοσηλεύονται αποκλειστικά άντρες.
Η πλειοψηφία των κρατουμένων στις ελληνικές φυλακές είναι αλλοδαποί, οι οποίοι εκτίουν ποινές κυρίως για διακίνηση ναρκωτικών ουσιών αλλά και για διακίνηση ανθρώπων. Είναι γνωστές οι καταγγελίες για απαγγελίες κατηγορίων περί trafficking σε μετανάστες και αιτούντες άσυλο, επειδή έπιασαν το τιμόνι μιας βάρκας που κινδύνευε να βυθιστεί στα ελληνικά χωρικά ύδατα, ενώ οι πραγματικοί διακινητές την είχαν εγκαταλείψει στα μισά του ταξιδιού. Οι κατηγορούμενοι ως διακινητές -πολλοί σήμερα είναι Σουδανοί που εγκαταλείπουν τη χώρα λόγω του εμφυλίου- οδηγούνται στη φυλακή με εξοντωτικές ποινές μετά από δίκες κατά τις οποίες δεν έχουν επαρκή νομική εκπροσώπηση ούτε γνώση της διαδικασίας, ενώ σε πολλές περιπτώσεις δεν διαθέτουν ούτε διερμηνείς.
Σύμφωνα με το ενωσιακό δίκαιο, το αίτημα ασύλου θα πρέπει να εξετάζεται κατ’ απόλυτη προτεραιότητα. Αντ’ αυτού, οι κατηγορούμενοι ως διακινητές, προφυλακίζονται και μπαίνουν σε έναν φαύλο κύκλο όπου δεν έχουν το δικαίωμα να αιτηθούν άσυλο καθώς εκκρεμεί η εκδίκαση του υποτιθέμενου αδικήματος. Πλήρης εργαλειοποίηση του ποινικού δικαίου για τους σκοπούς της νέας μεταναστευτικής πολιτικής και μετανάστες αόρατοι για τις διαδικαστικές και δικονομικές εγγυήσεις. Στα δικαστήρια της Κρήτης συγκεκριμένα, με τις συνεχείς προσφυγικές ροές από τη Λιβύη, όλοι μπροστά στον δικαστή είναι ένοχοι. Αυτόματα εξομοιώνονται σε διακινητές, με συνοπτικές διαδικασίες. Η κατάσταση ανάγκης που μπορεί να ωθήσει κάποιον να πιάσει το τιμόνι μιας βάρκας δεν αναγνωρίζεται, όπως και το τεκμήριο της μετεφηβικής ηλικίας για μείωση των ποινών.
Estrella Galán (Sumar): Δεν μπορούσαμε να φανταστούμε τέτοια κατάντια από το ελληνικό κράτος. Είδαμε ένα σύστημα με μεγάλες ελλείψεις, άτομα που έχουν συλληφθεί για ένα διοικητικό πταίσμα και έχουν φυλακιστεί. Αυτό το επίπεδο ολικής αλλοίωσης του κράτους δικαίου πρέπει να μας οδηγήσει στην ανάληψη δράσης. Η σκληρότητα στις φυλακές οδηγεί σε υπερπληθυσμό και μείωση των δικαιωμάτων των πιο αδύναμων. Και όσον αφορά τους πρόσφυγες, πλήττονται τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Pernando Barrena (EH Bildu): Μας προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία η οπισθοδρόμηση στο θέμα των πολιτικών ελευθεριών και όσα είδαμε στις φυλακές. Μας μίλησαν για πρόσφυγες που δεν έτυχαν σωστής δίκης, είδαμε υπερπληθυσμό στις φυλακές. Διπλασιάζεται ο αριθμός των κρατουμένων, χωρίς να διπλασιάζεται η πρόνοια. Ανήλικοι κρατούνται μαζί με ενήλικους. Όλα αυτά δεν συμβαίνουν τυχαία αλλά λόγω των πολύ συντηρητικών, ακροδεξιών πεποιθήσεων. Κάποιοι πιστεύουν ότι ο διαχωρισμός αυτών των ανθρώπων από την κοινωνία θα βοηθήσει. Αλλά δεν είναι έτσι.
Κώστας Αρβανίτης (ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ): Η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα στην ΕΕ, όπου οι φυλακές δεν υπάγονται στη δικαιοδοσία του Υπουργείου Δικαιοσύνης αλλά στο Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη. Το αποτέλεσμα είναι υπερπληθυσμός, burnout για τους εργαζόμενους, αποθήκες ψυχών για τους κρατούμενους. Η πολιτική της Δεξιάς παράγει φτώχεια και η φτώχεια παράγει παραβατικότητα. Χωρίς κοινωνικές υποδομές, η ποινικοποίηση της φτώχειας και η αυστηροποίηση των ποινών φέρνουν προβλήματα και πόνο στους πιο ευάλωτους ανθρώπους της κοινωνίας.
Η αντιπροσωπεία της Left ευχαριστεί την αναπληρώτρια Γραμματέα, Αναστασία Σαπουνά, καθώς και τους βουλευτές Έλενα Ακρίτα, Κώστα Μπάρκα, Θεόφιλο Ξανθόπουλο και Γιώργο Ψυχογιό για την ουσιαστική συμβολή τους στην επιτυχία της αποστολής. Ιδιαίτερη ευχαριστία εκφράζεται και προς τον Πρόεδρο του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, Σωκράτη Φάμελλο, που υποδέχθηκε τους ευρωβουλευτές της Left στα γραφεία του κόμματος, υπογράμμισε τη σημασία της συνεργασίας με την ευρωομάδα και εξέφρασε τη στήριξή του στις κοινές πρωτοβουλίες.
