
Αρχή Προσφυγών: Ο κ. Πλεύρης οφείλει εξηγήσεις για την αποπομπή της Μαρίας Φωκιανού
Η ανεξαρτησία των θεσμών δοκιμάζεται στην πράξη, όταν οι αποφάσεις και η λειτουργία τους δεν συμπίπτουν με τις πολιτικές επιδιώξεις της εκάστοτε κυβέρνησης. Η απομάκρυνση της Μαρίας Φωκιανού από τη θέση της διοικητικής διευθύντριας της Αρχής Προσφυγών, δέκα μήνες πριν από τη λήξη της θητείας της και χωρίς να έχει δημοσιοποιηθεί συγκεκριμένη αιτιολογία, θέτει για άλλη μια φορά το ζήτημα των εγγυήσεων ανεξαρτησίας του συστήματος ασύλου και των ανεξάρτητων αρχών.
Η κ. Φωκιανού είχε επιλεγεί το 2018, κατόπιν δημόσιας προκήρυξης και αξιολόγησης από τριμελή επιτροπή, ενώ η θητεία της ανανεώθηκε το 2021 και το 2024. Η πρόωρη παύση του διοικητικού διευθυντή, σύμφωνα με το θεσμικό πλαίσιο, προϋποθέτει σοβαρό λόγο που συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων του. Η κυβέρνηση επικαλείται τη μεταβατική διάταξη του άρθρου 55 του Ν. 5275/2026 για την αντικατάστασή της. Όμως η επίκληση μιας νομοθετικής πρόβλεψης δεν υποκαθιστά την υποχρέωση διαφάνειας, αιτιολόγησης και πολιτικής λογοδοσίας.
Ο κ. Πλεύρης οφείλει να απαντήσει: Γιατί απομακρύνθηκε η κ. Φωκιανού; Ποια ήταν η εισήγηση και ποια συγκεκριμένα κριτήρια οδήγησαν στην αντικατάστασή της; Υπήρξε αξιολόγηση της άσκησης των καθηκόντων της και, εάν ναι, ποια ήταν τα συμπεράσματά της; Ή μήπως η επίκληση της μεταβατικής διάταξης λειτουργεί ως θεσμικό άλλοθι για μια απόφαση της οποίας τα πραγματικά κίνητρα παραμένουν αδιευκρίνιστα;
Τα ερωτήματα που θέτουν τα δημοσιεύματα απαιτούν απαντήσεις. Συνδέεται η απομάκρυνση της κ. Φωκιανού με τη συμμετοχή της σε αντιπολεμικές και αντιφασιστικές κινητοποιήσεις, όπως η Πορεία προς τη Γάζα; Με τη δυσαρέσκεια που φέρεται να προκάλεσε στον προηγούμενο υπουργό; Ή με αποφάσεις των Ανεξάρτητων Επιτροπών Προσφυγών που δεν ήταν αρεστές στην πολιτική ηγεσία του υπουργείου, όπως εκείνη για την υπόθεση του Τζαβέντ Ασλάμ; Και τι σημαίνει η χρονική σύμπτωση της απομάκρυνσής της με την ανακοίνωση της πρωτοβουλίας για τη δημιουργία κέντρου επιστροφών στη Ρουάντα, όπου η ίδια είχε εργαστεί με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα;
Η υπόθεση αναδεικνύει και ένα ευρύτερο πρόβλημα: πόσο ανεξάρτητοι είναι τελικά οι θεσμοί και οι δημόσιες αρχές στην Ελλάδα, όταν η κυβέρνηση διατηρεί τόσο ισχυρή εξουσία πάνω στη στελέχωση και τη διοίκησή τους; Η ανεξαρτησία δεν κρίνεται στις διακηρύξεις, αλλά στην πράξη, ιδίως όταν οι αποφάσεις ενός οργάνου δεν εξυπηρετούν τις κυβερνητικές επιδιώξεις.
Η επίκληση του νόμου δεν απαλλάσσει τον υπουργό από την πολιτική ευθύνη ούτε υποκαθιστά τη λογοδοσία. Οι θεσμοί δεν είναι ιδιοκτησία της εκάστοτε κυβέρνησης. Η εμπιστοσύνη σε αυτούς προϋποθέτει διαφάνεια, σαφή κριτήρια και δημόσια αιτιολόγηση των αποφάσεων.