Επτά σφαίρες στο κράτος δικαίου- Άρθρο μου στο tvxs.gr

Η δημοκρατία δοκιμάζεται στις στιγμές που το κράτος αποφασίζει να ασκήσει τη μέγιστη μορφή εξουσίας που δεν είναι άλλη από τη βία.
Εκεί κρίνεται αν οι θεσμοί λειτουργούν ως εγγυητές των δικαιωμάτων ή ως μηχανισμοί επιβολής χωρίς ουσιαστικά όρια.

Ο βαρύτατος τραυματισμός του 20χρονου από επτά αστυνομικές σφαίρες αποτελεί μια τέτοια στιγμή. Σύμφωνα με τη μητέρα του, επρόκειτο για ένα παιδί στο φάσμα του αυτισμού. Η έρευνα θα φωτίσει τα πραγματικά περιστατικά και θα αποδώσει τις ευθύνες που αναλογούν. Υπάρχει, όμως, ένα πολιτικό ερώτημα που τίθεται ήδη και αφορά το σύνολο της κοινωνίας.

Πώς φτάσαμε να αντιμετωπίζεται ο κίνδυνος αφαίρεσης ανθρώπινης ζωής από κρατικά πυρά ως μια σχεδόν φυσική εξέλιξη μιας καταδίωξης;

Η απάντηση βρίσκεται στην αργή αλλά σταθερή υποχώρηση του κράτους δικαίου.

Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα καταγράφει μια ανησυχητική θεσμική διολίσθηση. Οι υποκλοπές, η κρίση στην ελευθερία του Τύπου, η απαξίωση των ανεξάρτητων αρχών, οι αλλεπάλληλες επισημάνσεις των ευρωπαϊκών θεσμών για την ποιότητα της δημοκρατίας συνθέτουν μια εικόνα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αστυνομική βία παύει να αντιμετωπίζεται ως ένα έκτακτο γεγονός και μετατρέπεται σε ένα ακόμη επεισόδιο μιας επικίνδυνης κανονικότητας.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η δημόσια συζήτηση που ακολουθεί. Αντί η προσοχή να στραφεί στην αναγκαιότητα των επτά πυροβολισμών, μεταφέρεται σχεδόν αυτομάτως στη συμπεριφορά του θύματος. Γιατί δεν σταμάτησε; Τι είχε κάνει; Ποιο ήταν το παρελθόν του;

Έτσι, η ευθύνη μετακινείται από την κρατική εξουσία στον πολίτη. Πρόκειται για μια αντιστροφή που διαβρώνει τον πυρήνα κάθε δημοκρατικού πολιτεύματος.

Το κράτος δικαίου θεμελιώνεται ακριβώς στην αρχή ότι η κρατική ισχύς υπόκειται στους αυστηρότερους περιορισμούς. Όσο μεγαλύτερη η εξουσία, τόσο αυστηρότερη η λογοδοσία.

Η αστυνομία διαθέτει το μονοπώλιο της νόμιμης βίας. Γι’ αυτό και κάθε χρήση θανατηφόρας ισχύος οφείλει να εξετάζεται με απόλυτη διαφάνεια, ανεξαρτησία και αυστηρότητα.

Η κοινωνία που αποδέχεται αδιαμαρτύρητα επτά σφαίρες εναντίον ενός 20χρονου, πριν ακόμη ολοκληρωθεί η διερεύνηση των γεγονότων, παύει σταδιακά να απαιτεί λογοδοσία από την εξουσία. Και όταν συμβαίνει αυτό, η δημοκρατία αρχίζει να χάνει το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της. Την ικανότητα να ελέγχει τον εαυτό της.

Το ζήτημα, λοιπόν, υπερβαίνει κατά πολύ το συγκεκριμένο περιστατικό. Αφορά το πολιτικό υπόδειγμα που οικοδομείται. Ένα υπόδειγμα όπου η ασφάλεια προβάλλεται ως υπέρτατη αξία, η αυστηρότητα ανάγεται σε κυβερνητική αρετή και κάθε κριτική προς την κρατική αυθαιρεσία παρουσιάζεται περίπου ως ανοχή στην παραβατικότητα.

Αυτή ακριβώς είναι η παγίδα. Γιατί η ασφάλεια χωρίς δικαιώματα παράγει φόβο και η εξουσία χωρίς λογοδοσία παράγει αυθαιρεσία.

Η Ελλάδα χρειάζεται μια αστυνομία που θα εμπνέει εμπιστοσύνη και μια Πολιτεία που θα υπερασπίζεται αταλάντευτα το κράτος δικαίου. Οι δύο αυτές έννοιες δεν βρίσκονται σε σύγκρουση αλλά αποτελούν τις δύο όψεις της ίδιας δημοκρατικής υποχρέωσης.

Οι επτά σφαίρες των αστυνομικών αφορούν, τελικά, πολύ περισσότερα από μια τραγική υπόθεση. Αποτελούν μια ακόμη υπενθύμιση ότι το κράτος δικαίου δεν καταλύεται απότομα.

Φθείρεται λίγο λίγο, κάθε φορά που η κρατική βία συναντά τη σιωπή αντί για τον έλεγχο και την απόδοση δικαιοσύνης.

Το άρθρο μου δημοσιεύτηκε στο https://tvxs.gr/apopseis/arthra-gnomis/kostas-arvanitis-epta-sfaires-sto-kratos-dikaioy/.